Soms start een tentoonstelling niet bij de eerste zaal, maar al op het moment dat je opstapt, de kou in fietst en merkt dat je kijken langzaam verandert. Open Einde draait niet om afgeronde verhalen, maar om kunst die je in beweging zet. Letterlijk, doordat je door installaties loopt, en figuurlijk, doordat kijken hier geen passieve handeling blijft. Tussen begin en einde ligt geen leegte, maar beweging.
Impressie tentoonstelling 'Open Einde' in Kröller-Müller Museum
27 december. Op de valreep bezoeken we aan het eind van het jaar nog een museum. Het is tenslotte kerstvakantie en na het vele eten tijdens de feestdagen hebben we wel wat behoefte aan een frisse neus, beweging en natuurlijk… cultuur snuiven.
Het is vandaag koud genoeg om handschoenen geen overbodige luxe te noemen. Bij de entree van Het Nationale Park De Hoge Veluwe stappen we – nadat we de auto hebben geparkeerd – op een witte fiets. Het landschap is stil, ingetogen. De bomen staan kaal, de paden zijn rustig. Fietsend richting het Kröller-Müller Museum voelt het alsof de dag langzaam op gang mag komen – zonder haast, zonder duidelijke verwachting en sereen gehuld in koude mist.
Spelen met kunst! 'Partition Walls' (2019) van Charlotte Posenenske
Kunst die niet afrondt
Een bezoek aan het Kröller-Müller Museum stelt nooit teleur. Of je nu komt voor de beeldentuin, de Van Gogh collectie of een tijdelijke tentoonstelling. In ons geval was die laatste de hoofdreden van ons bezoek.
Het Kröller-Müller Museum brengt in Open Einde kunstwerken samen die zich niet laten vastzetten. Geen duidelijke conclusies, geen lineair verhaal. In plaats daarvan nodigen de werken uit tot bewegen, luisteren, omkeren, opnieuw beginnen. Je lichaam speelt hierin een hoofdrol: kijken is in deze tentoonstelling zelden iets wat je alleen met je ogen doet.
Sommige werken vragen om actie, andere om vertraging. Ze maken je bewust van je positie in de ruimte, van de afstand tussen jou en het werk – en van hoe snel die kan veranderen.
Impressie tentoonstelling 'Open Einde' in Kröller-Müller Museum
Door het werk heen
De tentoonstelling begint meteen goed, met een werk van Marina Abramović en Ulay: Bone Curtain. Voor ons hangt een gordijn van botten, verbonden door bloedrode touwen. Zodra we het aanraken, begint het zacht te ratelen. Er is geen route omheen – je moet er dwars doorheen. De botten bewegen langs je armen en schouders terwijl je erdoorheen loopt.
Bone Curtain verbeeldt de grens tussen leven en dood. Of je er nu van gruwelt of het prachtig vindt, het werk zet direct iets in gang: het roept reacties op, nodigt uit tot gesprek en smaakt naar meer.
Even later lopen we door Topoestesia van Gianni Colombo. De ruimte helt, de vloer is onvoorspelbaar. Bewegen gaat langzaam en bewust; je lichaam moet zich steeds opnieuw verhouden tot wat het tegenkomt. Het werk laat weinig ruimte voor automatisme – elke stap vraagt aandacht. Een meditatief staaltje kunst!
Ook het audiovisuele Kubusproject van Ton Bruynèl, in samenwerking met Carel Visser en Aldo van Eyck, is het noemen waard. In een donkere ruimte klinkt een haast onheilspellend geluid uit stalen kubussen. We ploeteren door het zand en zijn blij met het licht dat door kieren naar binnen valt. In de ruimte zelf kun je aan knoppen draaien en zo je eigen compositie samenstellen. Het werk vraagt durf – om te blijven, te luisteren en te experimenteren.
Verder zijn in Open Einde werken te zien van onder anderen Franz West, Ken Unsworth, Charlotte Posenenske, Bruce Nauman, Richard Long, George Brecht, Dennis Oppenheim en A.R. Penck. Samen vormen ze geen overzicht, maar een landschap van overgangen.
'Topoestesia' van Gianni Colombo
Na het bezoek aan Open Einde is het tijd voor een lunch in het museumcafe. We kruipen in een rustig hoekje en praten nog eens na over wat we net hebben gezien. De conclusie: Open Einde is geen tentoonstelling die je samenvat of afrondt. Wat blijft hangen is het besef dat niet alles vast hoeft te liggen. En dat is voor ons een prettig idee, zo aan het eind van het jaar!
In de beeldentuin en verder in het park blijft het thema van beweging voelbaar. Sculpturen staan ogenschijnlijk stil, maar veranderen mee met je positie, met het licht, met de route die je kiest. Kunst en landschap lopen hier moeiteloos in elkaar over.
Het Kröller-Müller Museum ligt in De Hoge Veluwe en dit zorgt voor een unieke combinatie van kunst, natuur en architectuur. Een bezoek aan het museum is vanaf het moment dat je wandelend, fietsend of rijdend bij de entree van Het Nationaal Park De Hoge Veluwe aankomt dan ook één grote belevenis.
Het is een aanrader om je museumbezoek te combineren met een fietstocht door Het Nationale Park De Hoge Veluwe. Dat kan op de gratis witte fietsen – die ook wij hebben gebruikt – en staan bij de drie ingangen van het park. Je kunt kiezen voor een langere route langs het Jachthuis Sint Hubertus (het voormalige buitenverblijf van het echtpaar Kröller-Müller), het Museonder bezoeken en meerdere kunstwerken in Het Park bewonderen. Ook zie je nu en dan een wildspotplek.
Ja, Het Nationale Park De Hoge Veluwe houdt je wel in beweging!
Zeegezicht te Saintes-Maries-de-la-Mer (circa 1927-1928) door Leonhard Wacker
Extra tip: De ontmaskerde vervalsing
Een vervalsing? Hangend tussen echte Van Goghs? Ja, het is echt. Sinds begin december laat het Kröller-Müller Museum een heel andere kant van kijken – en een stukje geschiedenis – zien.
In de podcast De ontmaskerde vervalsing duikt het museum in het verhaal van een valse Van Gogh die Helene Kröller-Müller begin twintigste eeuw aankocht. Het schilderij Zeegezicht te Saintes-Maries-de-la-Mer werd jarenlang bewaard in het depot en is nu opnieuw te zien. Niet als meesterwerk, maar als vervalsing.
De vijfdelige podcast verweeft het bewogen leven van Helene Kröller-Müller met vragen over herkomst, authenticiteit en risico’s op de kunstmarkt, thema’s die nog altijd actueel zijn. Wij hebben de vervalsing eens onder de loep genomen en de vermakelijke en leerzame podcast beluisterd. Een aanrader!
De ontmaskerde vervalsing is te beluisteren via Spotify, Apple Podcasts en Podimo. De vervalste Zeegezicht te Saintes-Maries-de-la-Mer is tot en met 21 juni 2026 te zien in het museum in de Van Gogh Galerij.
Wat: De tentoonstelling Open Einde
Waar: Kröller-Müller Museum
Wanneer: tot en met 6 april 2026
Meer informatie over de tentoonstelling kun je hier vinden.
Deze blog is in samenwerking met Bezoek Ede tot stand gekomen.
Fotografie: Willemien Kamps / Tekst: Danielle Lakeman
